تأثیر مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا3 و تمرینات مقاومتی بر عضلات اسکلتی (2024)

مشاهده مقاله

Effects of Omega-3 fatty acids supplementation and resistance training on skeletal muscle

خلاصه مقاله

پیش‌زمینه و اهداف

هدف این مطالعه بررسی تأثیر مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-3 و تمرین مقاومتی بر قدرت و توده عضلانی بود.

روش‌ها

یک مرور از طریق جستجوی کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شدهِ مرتبط که اثرات مکمل اسیدهای چرب امگا-3 و تمرین مقاومتی را بر قدرت و توده عضلات اسکلتی بررسی کرده بودند، انجام شد. سه متخصص به‌طور مستقل بررسی دقیقی روی پایگاه‌های داده مقالات انجام دادند و مرور سیستماتیک و متاآنالیز (فراتحلیل) را پیش بردند.

نتایج

پس از غربالگری، در نهایت چهار مطالعه در مرور سیستماتیک گنجانده شد. نتایج متاآنالیز نشان داد که مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-3 همراه با تمرین مقاومتی، در مقایسه با گروه کنترل (دریافت‌کننده دارونما)، قدرت عضلانی را به‌طور معناداری بهبود بخشید. با این حال، هیچ اثر معناداری بر توده عضلانی مشاهده نشد.

نتیجه‌گیری

مداخلات شامل مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-3 و تمرین مقاومتی، به‌عنوان یک راهکار مقابله‌ای در برابر اختلالات عملکردی عضلات، امیدوارکننده هستند. اگرچه برای بررسی اثرات آن بر توده عضلات اسکلتی به تحقیقات بیشتری نیاز است، یافته‌های این مطالعه دستاوردهای مهمی برای حفظ و یا بهبود کیفیت زندگی سالمندان به همراه دارد.

بحث و بررسی (Discussion)

در این مرور سیستماتیک و متانالیز، ما به بررسی اثرات هم‌زمان (ترکیبی) مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی بر قدرت عضلانی و توده عضلانی اسکلتی پرداختیم. نتایج نشان داد که در طول دوره مداخله، هیچ تغییر معنی‌داری در حداکثر قدرت عضلانی گروه کنترل (دارونما) رخ نداده است؛ در حالی که گروه دریافت‌کننده مکمل امگا-۳ به همراه تمرینات مقاومتی، بهبود معنی‌داری را در حداکثر قدرت عضلانی پس از مداخله نشان داد. این نتایج حاکی از آن است که ترکیب تمرینات مقاومتی و اسیدهای چرب امگا-۳ می‌تواند عملکرد عضلانی را تقویت کند.

تمرکز اصلی ما در این مطالعه به طور ویژه بر روی سالمندان بود و چهار کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده (RCT) در آن وارد شدند. در یک مرور سیستماتیک توسط هوانگ و همکاران [۵] که به بررسی اثرات مصرف مکمل امگا-۳ به تنهایی پرداخته بود، متانالیز سه مطالعه مداخله‌ای هیچ افزایش معنی‌داری را در قدرت عضلانی اندام تحتانی گزارش نکرد (SMD = -0.15، فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۹۳- تا ۰.۶۲). به طور مشابه، برد و همکاران [۶] بر اساس متانالیز ۱۲ مطالعه مداخله‌ای، عدم افزایش معنی‌دار در قدرت پنجه دست (SMD = 0.91، فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۱.۱۳- تا ۲.۹۶) و یک تکرار بیشینه (1RM) پرس سینه (SMD = -0.29، فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۱.۷۶- تا ۱.۱۸) را گزارش کردند.

در مقابل، در یک مرور سیستماتیک روی مطالعات مداخله‌ای تمرینات مقاومتی که توسط وانگ و همکاران [۸] انجام شد، بر اساس سه متانالیز، افزایش معنی‌داری در قدرت عضلانی اکستنشن زانو مشاهده شد (SMD = 0.84، فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۴۳ تا ۱.۲۶). ما در مطالعه حاضر، اندازه اثر (Effect Size) ترکیب مصرف مکمل امگا-۳ و تمرینات مقاومتی بر قدرت عضلانی را SMD = 0.66 (فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۳۵ تا ۰.۹۷) به دست آوردیم که نشان‌دهنده بهبود عملکرد عضلانی در نتیجه این ترکیب است.

مکانیسم‌های احتمالی بهبود قدرت

از آنجایی که مشخص شده است ترکیب مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی باعث افزایش قدرت عضلانی می‌شود، دو مکانیسم احتمالی را برای آن متصور هستیم:

۱. تسریع ریکاوری و کاهش التهاب: مصرف مکمل امگا-۳ سرعت ریکاوری از آسیب‌های عضلانی و التهاب ناشی از تمرینات مقاومتی را افزایش می‌دهد. پیش از این نشان داده شده است که کاهش قدرت عضلانی بر اثر سالمندی می‌تواند ناشی از سطوح پایین ویتامین‌ها باشد [۱۵]، که این امر اهمیت مکمل‌های ضدالتهاب را برای ضعف عضلانی در افراد مسن نشان می‌دهد. مشخص شده است که اسیدهای چرب امگا-۳ هنگامی که در غشای سلول‌های عضلانی ادغام می‌شوند، دارای خواص ضدالتهابی هستند [۱۶-۱۸]. این ویژگی می‌تواند پتانسیل ریکاوری زودهنگام قدرت را تسهیل کرده و سازگاری کارآمدتری را با تمرینات و یا علائم مرتبط با سالمندی مانند سارکوپنیا (تحلیل عضلانی) و ضعف جسمانی فراهم کند.

۲. تقویت پیوندهای عصبی-عضلانی: مصرف مکمل امگا-۳ ممکن است با ورود به ترکیب اسیدهای چرب در غشای نورون‌های حرکتی، به تقویت اتصالات عصبی-عضلانی کمک کند و در نهایت منجر به بهبود قدرت عضلانی شود [۱۹].

علاوه بر این، بر اساس این دو مکانیسم، ما گمان می‌کنیم که ترکیب تمرینات مقاومتی و مصرف مکمل امگا-۳ نه تنها ممکن است از افت قدرت ناشی از تمرینات مقاومتی ناکافی پیشگیری کند، بلکه با افت قدرت ناشی از سن (که به دلیل التهاب مزمن و سایر عوامل رخ می‌دهد) نیز مقابله نماید.

بررسی وضعیت توده عضلانی

در رابطه با توده عضلانی، در یک مرور سیستماتیک توسط برد و همکاران [۶] با بررسی ۲۹ مطالعه مداخله‌ای در زمینه مصرف مکمل امگا-۳، افزایش معنی‌داری در توده لخم بدون چربی بدن گزارش شده بود (SMD = 0.27، فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۰۴ تا ۰.۵۱). با این حال، در مطالعه حاضر، اندازه اثر ترکیب مصرف مکمل امگا-۳ و تمرینات مقاومتی بر توده عضلانی اسکلتی SMD = 0.17 بود (با فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۱۳- تا ۰.۴۷) که نشان‌دهنده عدم افزایش معنی‌دار در توده عضلانی اسکلتی است. این تناقض را می‌توان به تعداد محدود مطالعات مداخله‌ای نسبت داد که ترکیب مصرف مکمل امگا-۳ و تمرینات مقاومتی را بررسی کرده‌اند، و همچنین به کم بودن مطالعاتی که توده عضلانی اسکلتی را به عنوان یک شاخص پیامد مد نظر قرار داده‌اند.

دوز و ساختار پیشنهادی مداخلات

در این مرور سیستماتیک و متانالیز، چهار مطالعه مداخله‌ای شناسایی شدند که هدف آن‌ها بهبود قدرت عضلانی در سالمندان از طریق ترکیب مصرف مکمل امگا-۳ و تمرینات مقاومتی بود. نتایج این مرور سیستماتیک نشان داد که برای افزایش قدرت عضلانی:

• میزان مصرف مکمل امگا-۳ باید حداقل ۱ گرم در روز باشد.
• فراوانی تمرینات مقاومتی (شامل انقباضات عضلانی ایجاد شده توسط تحریک الکتریکی عضلات یا EMS) باید حداقل دو بار در هفته باشد.
• طول دوره مداخله تمرینات مقاومتی باید حداقل ۱۲ هفته باشد.

با این حال، در مطالعه حاضر به دلیل متغیر بودن شدت ورزش در بین مطالعات مختلف، وضعیت این شاخص (شدت بهینه) کاملاً روشن نشد؛ امر‌ی که نشان می‌دهد در آینده باید تحقیقات بیشتری در این زمینه انجام دهیم.

محدودیت‌های مطالعه (Limitations)

محدودیت این مطالعه، تعداد کم مقالات و حجم نمونه کوچک وارد شده در مرور سیستماتیک است. از میان پنج مطالعه وارد شده در این مرور، علیرغم تلاش برای برقراری ارتباط با نویسندگان جهت کسب اطلاعات بیشتر، داده‌های کافی برای برخی متغیرها در دسترس نبود. بنابراین، متانالیز با استفاده از داده‌های قبل و بعد از دوره مداخله انجام شد. با این وجود، ما اثر ترکیبی امگا-۳ و تمرینات مقاومتی را بر قدرت عضلانی تایید کردیم. برای کشف مکانیسم‌های دقیق و جمع‌آوری شواهد بیشتر در این زمینه، به تحقیقات آینده نیاز است.

نتیجه‌گیری (Conclusions)

مطالعه حاضر ما نشان داده است که ترکیب مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی (قدرتی)، موجب افزایش حداکثر قدرت عضلانی می‌شود، اما تاثیری بر توده عضلانی اسکلتی ندارد. بنابراین، ترکیب اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی می‌تواند اثربخشی بالقوه‌ای در پیشگیری از سارکوپنیا (تحلیل عضلانی سالمندان) نشان دهد. با این حال، برای بررسی اثرات افزایشی (Additive) یا هم‌افزایی (Synergistic) مصرف مکمل امگا-۳ و تمرینات مقاومتی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.

جهت‌گیری‌های آینده (Future directions)

مطالعات پیشین نشان داده‌اند که مداخله مجزای مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ باعث افزایش معنی‌داری در توده لخم بدون چربی بدن یا توده عضلانی اسکلتی می‌شود. علاوه بر این، مشخص شده است که تمرینات مقاومتی بهبودهایی را در عملکرد بدنی، حداکثر قدرت و توده عضلانی اسکلتی در سالمندان ایجاد می‌کنند. جالب اینجاست که این نتایج (بهبود شاخص‌ها) در مقایسه با سایر انواع تمرینات ورزشی، بیشتر در پی انجام تمرینات مقاومتی نویدبخش و مشهود است.

همان‌طور که می‌دانیم، تمرینات مقاومتی به خودی خود برای سلامت عضلات مفید هستند، اما برای بررسی کیفیت زندگی انسان، در نظر گرفتن جنبه‌های تغذیه‌ای نیز حائز اهمیت است. به عنوان یکی از احتمالات موجود، ما در این مقاله بر روی اسیدهای چرب امگا-۳ تمرکز کردیم. متأسفانه به دلیل محدودیت‌هایی که پیش از این به آن‌ها اشاره شد، نتوانستیم شواهدی مبنی بر اثرات افزایشی یا هم‌افزایی این دو مداخله با یکدیگر ارائه دهیم.

از آنجا که معتقدیم تحقیق برای یافتن بهترین مداخله ورزشی (فراوانی، شدت، زمان، نوع) و تغذیه‌ای (دوز، دوره مصرف و غیره) برای روند سالمندی و پیشگیری از بیماری‌ها اهمیت بالایی دارد، امیدواریم در آینده پژوهش‌های بیشتری در این حوزه انجام شود.

۱. مقدمه مقاله تأثیر مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا3 و تمرینات مقاومتی

کاهش قدرت عضلانی و توده عضلانی اسکلتی مرتبط با افزایش سن می‌تواند زندگی روزمره سالمندان را مختل کرده و زندگی مستقل را برای آنان دشوار سازد. نشان داده شده است که راهکارهای مداخلات ورزشی (مانند تمرینات مقاومتی یا هوازی) یا درمان‌های پزشکی برای این مشکلات، به افزایش توده و قدرت عضلانی اسکلتی کمک می‌کنند. با این حال، در مورد موانع اجرای تمرینات قدرتی و عوارض جانبی مختلف مرتبط با استفاده از استروئیدهای آنابولیک نگرانی‌هایی وجود دارد که نیاز به کشف روش‌های مداخله‌ای ایمن‌تر و مؤثرتر را برجسته می‌سازد.

در رابطه با مداخلات تغذیه‌ای برای سلامت عضلانی، اثرات مصرف مکمل اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه امگا-۳ (اسیدهای چرب امگا-۳) به اثبات رسیده است. هوانگ (Huang) و همکاران تحلیلی بر روی توده عضلانی اسکلتی و سرعت راه رفتن انجام دادند و پیشنهاد کردند که مصرف روزانه ۲ گرم مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ به افزایش توده عضلانی اسکلتی کمک می‌کند. علاوه بر این، از نظر سرعت راه رفتن، بهبودهایی به‌ویژه در میان آزمودنی‌هایی که به مدت شش ماه یا بیشتر تحت مداخله تغذیه‌ای قرار گرفته بودند، مشاهده شد. جالب توجه است که برد (Bird) و همکاران [۶] یک مرور سیستماتیک برای کمّی‌سازی تأثیر اسیدهای چرب امگا-۳ بر توده عضلانی اسکلتی و عملکرد فیزیکی انجام دادند. در مجموع ۱۲۳ مطالعه از طریق فرآیند جستجو شناسایی شدند و برای هدف متاآنالیز، توده بدون چربی بدن، توده عضلانی اسکلتی، محیط دور بازو، قدرت پنجه، حداکثر انقباض ارادی عضله چهارسر ران و یک تکرار بیشینه (1RM) پرس سینه انتخاب گردیدند. شصت و شش مطالعه برای تحلیل کمّی وارد پژوهش شدند. نتایج نشان داد که مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ موجب افزایش معنادار توده بدون چربی بدن و توده عضلانی اسکلتی می‌شود که گویای آن است این مکمل ممکن است به سلامت عضلانی نظیر حفظ یا افزایش توده عضلانی اسکلتی کمک نماید.

کروز (Cruz) و همکاران یک مرور سیستماتیک در خصوص رابطه بین شیوع سارکوپنی (کاهش توده عضلانی) در سالمندان و پتانسیل تمرینات مقاومتی به عنوان یک روش درمانی انجام دادند. نتایج نشان داد که از میان هفت مطالعه منتخب، چهار مطالعه افزایش توده عضلانی را به دنبال مداخلاتی که بین سه تا هجده ماه متغیر بود، نشان دادند. همچنین در مقایسه با ورزش‌های با شدت پایین یا توانبخشی عمومی، تمرینات مقاومتی بهبودهایی را در عملکرد فیزیکی مانند آزمون برخاستن از صندلی، آزمون پله‌نوردی و راه رفتن ۱۲ دقیقه‌ای به همراه داشت. وانگ (Wang) و همکاران یک مرور سیستماتیک با هدف تحلیل اثربخشی مداخلات ورزشی بر قدرت بیشینه و توده عضلانی اسکلتی در سالمندان انجام دادند. بیست و سه مطالعه استخراج گردید و تفاوت‌های معناداری در تفاوت میانگین استاندارد شده (SMD) برای قدرت بیشینه اکستنشن زانو با مقدار 0.50 (فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.36−0.64) مشاهده شد. افزون بر این، تفاوت معناداری در توده عضلانی اندام تحتانی با SMD معادل 0.28 (فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.01−0.56) یافت شد. علاوه بر این، تحلیل زیرگروهی در مورد روش‌های مداخله ورزشی حاکی از آن بود که تمرینات مقاومتی بهبود معناداری در حداکثر قدرت عضلانی ایجاد کردند، در حالی که ورزش هوازی هیچ تفاوت معناداری را نشان نداد. با این وجود، هیچ تحقیقی در مورد اثرات ترکیبی تمرینات مقاومتی و اسیدهای چرب امگا-۳ بر سلامت عضلات اسکلتی (مانند توده و قدرت عضلانی) صورت نگرفته است.

بنابراین، در این مطالعه، ما با مرور تحقیقات موجود و انجام یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز، قصد داریم بررسی کنیم که آیا مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی در کنار هم می‌توانند یک رویکرد ارزشمند باشند یا خیر. از آنجا که تاکنون هیچ مرور سیستماتیک و متاآنالیزی در این زمینه انجام نشده است، هدف از این مطالعه تبیین دقیق تأثیر مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات قدرتی بر حداکثر قدرت و توده عضلانی اسکلتی می‌باشد. فرضیه ما این بود که اثرات ترکیب تمرینات قدرتی و مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ را می‌توان در هر دو متغیر قدرت عضلانی و توده عضلانی اسکلتی تأیید کرد.

۲. روش‌ها و متد به کار گرفته شده در مقاله

برای این مرور سیستماتیک و متاآنالیز، ما از چک‌لیست موارد گزارش‌دهی ترجیحی برای مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها (PRISMA) [۹] استفاده کردیم؛ این چک‌لیست یک پایگاه داده معتبر بین‌المللی است که به ثبت آینده‌نگر مرورهای سیستماتیک در حوزه سلامت و مراقبت‌های اجتماعی اختصاص دارد.

۲.۱ منابع اطلاعاتی و استراتژی جستجو

پایگاه‌های اطلاعاتی الکترونیکی (PubMed، Cochrane Library و Igaku Chuo Zasshi) برای یافتن مطالعات منتشرشده، با استفاده از عبارت جستجوی زیر در تاریخ ۲ آگوست ۲۰۲۲ مورد جستجو قرار گرفتند:

((docosahexaenoic acid) OR (eicosapentaenoic acid) OR fish) AND (((muscle mass) OR (muscular mass) OR (muscle weight) OR CSA OR (fiber area)) AND ((torque) OR (muscle strength) OR (muscle performance))) AND ((randomized controlled trial[pt] OR controlled clinical trial[pt] OR randomized[tiab] OR placebo[tiab] OR randomly[tiab] OR trial[tiab] OR intervention[tiab] OR groups[tiab] NOT (animals [mh] NOT humans [mh])))

۲.۲ معیارهای ورود

معیارهای ورود شامل کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده (RCTs) بود که به بررسی اثرات تمرینات مقاومتی و اسیدهای چرب امگا-۳ بر افراد سالم یا بیماران می‌پرداختند. گروه مقایسه شامل افرادی بود که تحت تمرینات مقاومتی یا مداخله اسیدهای چرب امگا-۳ قرار نگرفته بودند. مطالعات واجد شرایط باید به زبان انگلیسی یا ژاپنی نوشته شده و متن کامل مقالات باید به صورت عمومی در دسترس می‌بود.

۲.۳ انتخاب مطالعه و استخراج داده‌ها

پس از استخراج مقالات، غربالگری اولیه توسط نویسندگان (YU و KT) انجام شد؛ آن‌ها عناوین و چکیده‌ها را بررسی کرده و مقالاتی را که با هدف مطالعه مرتبط نبودند، حذف کردند. سپس، مقالات باقی‌مانده از غربالگری اولیه به طور جامع توسط نویسندگان مورد بررسی قرار گرفتند تا مطالعاتی که توده عضلانی اسکلتی یا قدرت بیشینه را به عنوان پیامدهای مداخله مکمل‌دهی اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی ارزیابی کرده بودند، انتخاب شوند. متن کامل مقالات به طور مستقل توسط سه نفر از نویسندگان (YU، KT و EO) ارزیابی شد. اختلاف‌نظرهای پیش‌آمده در فرآیند گنجاندن چکیده‌ها و مقالات کامل از طریق بحث و اجماع برطرف گردید. در مواردی که داده‌ها در مطالعات خاصی موجود نبود، برای دریافت توضیحات بیشتر با نویسنده اصلی تماس گرفته شد. یک پژوهشگر تمام داده‌های مرتبط از هر مطالعه را در یک صفحه گسترده اکسل (Microsoft® Excel 2019, Microsoft Corporation) گردآوری کرد. جدول شواهد شامل جزئیاتی در مورد مداخله تغذیه‌ای (نوع، دوز) و مداخله ورزشی (نوع، شدت، فرکانس و ست‌ها) بود.

از مطالعاتی که معیارهای ورود را داشتند، اطلاعات زیر استخراج شد: جزئیات انتشار (نویسندگان، سال انتشار)، ویژگی‌های شرکت‌کنندگان (تعداد شرکت‌کنندگان و اطلاعات جمعیت‌شناختی آن‌ها)، جزئیات مداخله تغذیه‌ای (نوع، دوز)، جزئیات مداخله ورزشی (نوع، شدت، فرکانس و ست‌ها) و پیامدها (داده‌های مربوط به قدرت عضلانی و توده عضلانی).

برای این مرور سیستماتیک، تمرینات قدرتی به عنوان برنامه‌ای شامل وزنه‌برداری، تمرینات با وزن بدن، تمرینات با کش مقاومتی و تحریک الکتریکی عضلات (EMS) تعریف شد که حداقل دو بار در هفته انجام شود. در زمینه مصرف مکمل، تمرکز ما محدود به مداخلاتی بود که حداقل یک هفته به طول انجامیده و طی آن مکمل‌ها به صورت روزانه مصرف می‌شدند؛ استفاده همزمان از مواد مرتبط با هایپرتروفی عضلانی نظیر کراتین، بتا-هیدروکسی-بتا-متیل‌بوتیرات (β-HMB) یا تستوسترون از این معیار مستثنی گردید.

پارامترهای اندازه‌گیری بر ارزیابی حداکثر قدرت عضلانی و توده عضلانی اسکلتی متمرکز بودند. ارزیابی قدرت عضلانی بر اساس اندازه‌گیری بار با دستگاه یا وزنه‌های آزاد، و یا تعداد تکرارهای آزمون برخاستن از صندلی استوار بود. برای اندازه‌گیری توده عضلانی اسکلتی، روش‌ها مبتنی بر تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و آنالیز امپدانس بیوالکتریک (BIA) بودند.

۲.۴ ارزیابی خطر سوگیری

برای حفظ اعتبار درونی، از ابزار ارزیابی خطر سوگیری ۱ کاکرین (Cochrane risk of bias 1) استفاده شد. ارزیابی خطر سوگیری توسط تمامی نویسندگان (YU، KT و EO) به منظور بررسی کیفیت مطالعات فردی انجام گرفت؛ به این شکل که مشخص شود آیا تصادفی‌سازی به درستی انجام شده، کورسازی کافی بوده، حجم نمونه مناسب بوده و تمام پیامدها به دست آمده‌اند یا خیر. به هر یک از این موارد امتیازی بین 0 تا 2- اختصاص داده شد. امتیاز 0 در صورت عدم وجود مشکل، امتیاز 1- در صورت وجود تردید یا عدم شرح اطلاعات در مقاله، و امتیاز 2- در صورت وجود مشکلات اساسی داده شد.

۲.۵ تحلیل آماری

برای تعیین اندازه اثر قبل و بعد از مداخله با مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی، بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده از هر مطالعه، یک متاآنالیز با اثرات تصادفی (random-effects meta-analysis) با استفاده از نرم‌افزار Review Manager (نسخه ۵.۳؛ مرکز کاکرین نوردیک، کپنهاگ) انجام شد. اندازه اثر به عنوان تفاوت بین سطح پایه در زمان شروع مداخله و نقطه پایان پیگیری محاسبه گردید. برای هر پیامد، واریانس بر اساس تفاوت میانگین و انحراف معیار برآورد شد. ناهمگونی (Heterogeneity) با استفاده از آماره I² ارزیابی شد و مقادیر p<0.05 از نظر آماری معنادار در نظر گرفته شدند. مقادیر I² بین 0% تا 30% به عنوان ناهمگونی حداقل، 30% تا 50% به عنوان ناهمگونی متوسط، 50% تا 90% به عنوان ناهمگونی قابل‌توجه، و بالای 90% به عنوان ناهمگونی شدید طبقه‌بندی شدند. برای ارزیابی سوگیری انتشار، از نمودارهای قیفی (funnel plots) به منظور بررسی عدم تقارن داده‌ها استفاده شد.

۳. یافته‌ها (Results)

جستجو در پایگاه‌های داده الکترونیکی منجر به یافتن ۳۱۳ مقاله شد که پس از حذف موارد تکراری، ۱۲۰ مقاله وارد مرحله غربالگری اولیه شدند (به شکل ۱ مراجعه کنید).

در مرحله غربالگری اولیه عناوین و چکیده‌ها:

• ۷۵ مقاله به دلیل این که کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده (RCT) نبودند، حذف شدند.
• ۲۵ مقاله به دلیل عدم سنجش «حداکثر قدرت عضلانی» یا «توده عضلانی اسکلتی» به عنوان شاخص‌های پیامد، کنار گذاشته شدند.
• ۵ مقاله نیز به دلیل عدم استفاده از تمرینات مقاومتی در مداخله خود حذف گردیدند.

در نتیجه، ۱۵ مقاله برای غربالگری ثانویه باقی ماندند. در مرحله غربالگری ثانویه، متن کامل این ۱۵ مقاله مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت، ۵ مطالعه معیارهای ورود را داشتند [۱۰–۱۴]. از میان این ۵ مطالعه، نویسندگان یک مطالعه به مکاتبات مربوط به داده‌های مفقودشده پاسخ ندادند؛ بنابراین، در مجموع ۴ مطالعه وارد مرور سیستماتیک شدند.

مشخصات مداخله امگا-۳

در تمامی مطالعات، شرکت‌کنندگان گروه مداخله از اسیدهای چرب امگا-۳ شامل EPA (ایکوزاپنتاانوئیک اسید) و DHA (دوکوزاهگزانوئیک اسید) استفاده کرده بودند. با این حال، دوزهای مصرفی متفاوت بود:

• یک مطالعه: دوز ۱.۵ گرم در روز با ترکیب ۱۸٪ EPA و ۷٪ DHA را تجویز کرده بود [۱۰].
• مطالعه دیگر: مصرف روزانه ۳.۰ گرم ترکیب EPA/DHA شامل ۱.۹۸ گرم EPA و ۰.۹۹ گرم DHA را در برنامه داشت [۱۱].
• یک مطالعه: مصرف روزانه ۴ گرم حاوی ۴۴۰ میلی‌گرم EPA و ۲۲۰ میلی‌گرم DHA را گزارش کرد [۱۲].
• مطالعه‌ای دیگر: مصرف دوز ۳۰۰ میلی‌گرم EPA و ۲۰۰ میلی‌گرم DHA را به صورت دو بار در روز توصیه کرده بود [۱۳].
• آخرین مطالعه: یک رژیم دو بار در روز با ۱۱۸.۵ میلی‌گرم DHA و ۲۴۸.۸ میلی‌گرم EPA را برجسته کرد که در آن لوسین، ویتامین D و پروتئین نیز با این ترکیب مخلوط شده بود [۱۴].

مشخصات پروتکل تمرینی

شرکت‌کنندگان ملزم به انجام تمرینات به مدت ۲ تا ۳ بار در هفته بودند و هر جلسه بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه به طول می‌انجامید:

• یک مطالعه: از درمان تحریک الکتریکی عضلانی (EMS) تحت نظارت، به صورت دو بار در هفته و هر بار به مدت ۲۰ دقیقه استفاده کرد [۱۰].
• چهار مطالعه دیگر بر تمرینات مقاومتی تمرکز داشتند:
  • یکی از آن‌ها یک رژیم جامع به صورت سه بار در هفته و هر بار به مدت ۱ ساعت را شرح داد که در چهار بلوک شدتی (از ۶۰٪ تا ۸۵٪ یک تکرار بیشینه یا 1RM) با تعداد تکرارها و ست‌های متغیر پیش می‌رفت [۱۱].
  • مطالعه دیگر از شرکت‌کنندگان خواست تا سه بار در هفته با شدت ۱۲ تکرار بیشینه (12RM) در ۳ ست تمرین کنند [۱۲].
  • مطالعه‌ای دیگر از برنامه‌ای با فراوانی سه بار در هفته به مدت ۲۰ دقیقه و با شدت ۸ تکرار بیشینه (8RM) استفاده کرد، اگرچه حجم تمرین در آن مشخص نشده بود [۱۳].
  • در نهایت، یک مطالعه یک رژیم انعطاف‌پذیر ۲ تا ۳ بار در هفته با شدت ۷۵٪ یک تکرار بیشینه (1RM)، در مجموع شامل ۴۰ جلسه تمرین تحت نظارت را گزارش داد [۱۴].

مشخصات گروه‌های کنترل

در گروه‌های کنترل، سه مطالعه از مداخلات دارونما (پلاسبو) استفاده کردند: کپسول‌های حاوی دکسترین و تری‌گلیسرید‌های زنجیره متوسط (MCT)، روغن آفتابگردان، و یک محلول آبی بدون کالری.

مطالعه دیگر از یک ترکیب امگا ۳-۶-۹ با مقادیر مشخصی از آلفا-لینولنیک اسید، لینولئیک و گاما-لینولنیک اسید، اولئیک اسید و سایر ترکیبات چربی استفاده کرد. علاوه بر این، در یک مطالعه، مشاوره روتین مداخله اصلی گروه کنترل بود.

نکته مهم: هیچ‌کدام از این گروه‌های کنترل، هیچ‌گونه مداخله تمرینی (ورزشی) دریافت نکردند.

شاخص‌های پیامد ارزیابی‌شده

• قدرت عضلانی: مطالعات پارامترهای مختلفی را ارزیابی کردند؛ از جمله اکستنشن زانو (کیلوگرم)، یک تکرار بیشینه (1RM) برای پرس سینه (کیلوگرم) و پرس پا (کیلوگرم)، قدرت پنجه دست (کیلوگرم‌نیرو یا kgw/kgf)، قدرت عضلانی اندام تحتانی (نیوتن‌متر) و یک تکرار بیشینه قدرت عضلانی چهارسر ران (نیوتن‌متر).
• توده عضلانی: بررسی‌ها جنبه‌های مختلفی را شامل می‌شد؛ از جمله ضخامت عضلات ساق پا (میلی‌متر) و عضلات ران (میلی‌متر)، توده بافت لخم/بدون چربی (کیلوگرم)، توده عضلانی اسکلتی ضمائم بدن (کیلوگرم) و توده عضلانی اسکلتی (کیلوگرم یا کیلوگرم بر متر مربع).

۳.۱ ارزیابی ریسک سوگیری (Risk of bias assessment)

نتایج ارزیابی کیفیت متدولوژیک مطالعات وارد شده در این مرور، در شکل ۲ خلاصه شده است [۱۰–۱۴]. فرآیندهای تصادفی‌سازی در هر پنج کارآزمایی به طور کامل شرح داده شده و به درستی در هر مطالعه اجرا شده بودند. کورسازی شرکت‌کنندگان به دلیل ماهیت مداخلات ورزشی امکان‌پذیر نبود، اما این موضوع مشکلی برای اعتبار درونی (Internal Validity) مطالعات ایجاد نکرد. چهار مطالعه از ارزیاب‌های پیامد کورسازی‌شده استفاده کردند، در حالی که یک مطالعه از کورسازی استفاده نکرده بود.

۳.۲ قدرت عضلانی (Muscle strength)

شکل ۳ شامل نتایج حاصل از چهار مطالعه است که قدرت عضلانی را به عنوان پیامد ارزیابی کرده‌اند. نیمه بالایی شکل، نتایج قبل و بعد (Pre و Post) را برای گروه کنترل (دارونما) نشان می‌دهد و نیمه پایینی، نتایج قبل و بعد را برای گروه مداخله به تصویر می‌کشد.

• در گروه کنترل (دارونما): در متانالیز ارزیابی‌کننده «حداکثر قدرت» به عنوان شاخص پیامد، تفاضل میانگین استاندارد شده (SMD) برای مقایسه قبل و بعد از مداخله برابر با ۰.۳۷ بود (با فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۳۷- تا ۱.۱۱، p = 0.32). این نتیجه نشان‌دهنده عدم تغییر معنی‌دار در حداکثر قدرت عضلانی در طول دوره مداخله است. همچنین متانالیز نشان داد که شاخص I² برابر با ۷۷٪ بوده و ناهمگونی (Heterogeneity) شدیدی میان مطالعات وجود دارد. بررسی نمودارهای قیفی (Funnel plots) برای یافتن نشانه‌های سوگیری انتشار (Publication Bias)، به وضوح عدم تقارن داده‌ها را نشان داد.
• در گروه مداخله (امگا-۳ + تمرینات مقاومتی): از سوی دیگر، SMD برای مقایسه قبل و بعد از مداخله در گروهی که مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی را دریافت کرده بودند، ۰.۶۶ بود (با فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۳۵ تا ۰.۹۷، p < 0.0001). این امر نشان‌دهنده بهبود معنی‌دار در حداکثر قدرت عضلانی پس از مداخله است. یافته‌های حاصل از متانالیز همچنین مقدار I² را ۰٪ نشان داد که گویای حداقل ناهمگونی در بین مطالعات است. در بررسی نمودارهای قیفی برای بررسی سوگیری انتشار نیز داده‌ها متقارن به نظر می‌رسیدند.

۳.۳ توده عضلانی (Muscle mass)

شکل ۴ شامل نتایج حاصل از چهار مطالعه است که [توده عضلانی] را به عنوان پیامد ارائه داده‌اند. نیمه بالایی شکل، نتایج قبل و بعد را برای گروه کنترل (دارونما) و نیمه پایینی، نتایج قبل و بعد را برای گروه مداخله نشان می‌دهد.

• در گروه کنترل (دارونما): در متانالیز ارزیابی‌کننده «توده عضلانی اسکلتی» به عنوان شاخص پیامد، SMD برای مقایسه قبل و بعد از مداخله در گروه کنترل ۰.۰۳ بود (با فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۳۰- تا ۰.۳۵، p = 0.87)؛ این رقم نشان‌دهنده عدم تغییر معنی‌دار در توده عضلانی اسکلتی در طول دوره مداخله است. نتایج متانالیز همچنین نشان داد که I² برابر با ۰٪ بوده و ناهمگونی بین مطالعات پایین است. ارزیابی نمودارهای قیفی نیز هیچ سوگیری انتشار مشهودی را نشان نداد و داده‌ها دارای تقارن بودند.
• در گروه مداخله (امگا-۳ + تمرینات مقاومتی): به طور مشابه، SMD برای مقایسه قبل و بعد از مداخله در گروه دریافت‌کننده مکمل اسیدهای چرب امگا-۳ و تمرینات مقاومتی ۰.۱۷ بود (با فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰.۱۳- تا ۰.۴۷، p = 0.26)؛ این نتیجه نشان‌دهنده عدم تغییر معنی‌دار در توده عضلانی اسکلتی پس از مداخله است. نتایج متانالیز مضاف بر این، مقدار I² را ۰٪ نشان داد که بیانگر ناهمگونی پایینی در میان مطالعات است. نمودارهای قیفی مورد استفاده برای شناسایی سوگیری انتشار نیز توزیع متوازنی از داده‌ها را نشان دادند.

دانلود pdf مقاله تأثیر مصرف مکمل اسیدهای چرب امگا3 و تمرینات مقاومتی بر عضلات اسکلتی (2024)